tamsirt 04
Les cours
Agemmay n tmaziɣt yesɛa 32 isekkilen; yewwi-d yakk isekkilen-is si tlatinit ḥaca “ɣ” d “ɛ” i d-yekkan si tegrigit.
02. Tamsertit
Tamsertit tettili mi ara d mlilen sin imesla. Yiwen ger sin-nni ikeccem deg wayeḍ, ttaken-d s umata imesli ussid.
03. Isem
Isem amaziɣ yesɛa: asmil, tawsit, amḍan akk d waddad.
04. Amyag
Amyag d aferdis d-yesskanayen tigawt nexdem, taɣara neɣ addad n kra tɣawsa. Amyag yebḍa ɣef sin isufar : amyag amagnu d wemyag n tɣara.
Imqimen udmawanen bḍan ɣef sin yeḥricen : imqimen udmawanen ilelliyen d yemqimen udmawanen iwṣilen.
06. Arbib
Arbib d awal i d-yeskanayen ayla, taɣara, neɣ kra n ṣṣifa yellan deg yisem. Tigti n yerbiben ttusilɣen seg yemyagen n tɣara, imi d ineggura-agi i d-yeskanayen taɣara n tɣawsa.
07. Amernu
Amernu d awal yellan d armeskil. D awal yettbeddilen anamek n wemyag neɣ n yisem.
08. Amḍan
Anagar sin yismawen imezwura, nesseqdac ismawen n wemḍan i d-yekkan si taɛrabt. Ma yella d ismawen n tmaziɣt, ttwaseqdacen kan di kran n waẓiyen am Itergiyen, Icelḥiyen, Imẓabiyen...
09. Imeskanen
Nesseqdac-iten i wakken a d-nesken neɣ a nwehhi ɣer kra n tɣawsa.
Présentatifs, irbuda, imattaren...
Encore plus...
Ici une liste, non exhaustive, de sites sur différentes thématiques du domaine berbère.
Amyag d aferdis d-yesskanayen tigawt nexdem, taɣara neɣ addad n kra tɣawsa. Ilmend n waya, amyag di tmaziɣt yebḍa ɣef sin isufar :
- Amyag amagnu, am : kker, ssiwel, ẓer, els, awi, ...
- Amyag n tɣara, am : imɣur, imlul, ihriw, qqar, ...
Talɣa tamyagant
Talɣa tamyagant (d amyag yeftin di kra n wakud) teddes seg snat tɣawsiwin : afeggag d imattaren udmawanen.
Afeggag s yiman-is yeddes seg snat tɣawsiwin nniḍen : aẓar d teɣra.
talɣa tamyagant = afeggag + imattaren udmawanen
afeggag = aẓar + tiɣra
Amedya :
talɣa tamyagant : turgamt = t + urga + mt
afeggag : urga = u + rg + a
imattaren udmawanen : t, mt
aẓar : rg
tiɣra : u, a
Taseftit n wemyag
I wakken a nesseqdec amyag di twinest, ilaq a t-nessefti di kra n wakud n tseftit.
1/10Akuden n tseftit
Akuden igejdanen ideg nesseftay amyag d wigi : izri, urmir, urmir ussid, imal d wanaḍ.
a. Izri : nesseftay amayag deg yezri akken a d-nessken kra n tigawt neɣ n waddad iɛeddan (yezrin).
Amedya : yuli, tusa-d, werriɣit, teqqureḍ, ...
b. Urmir : ur yettusseqdac ara aṭas weḥd-s, yettusseqdac di tigti s tzelɣa n yimal a/ad. Ma yella weḥd-s nessqdac-it di kra isuka am wi :
- win yebɣan ad yečč, yečč
- ali s axxam, tessiwleḍ-aɣ-d.
- a k-yeḥrez Rebbi, yeḥrez-ak tarwa-k.
- melmi nekfa azway uzemmur, ini nelqeḍ-it, nejmeɛ-it d igedduden, ini nawi-t ɣer lemɛaṣer neẓẓeḍ-it.
- i tefkem-as cwiṭ lqut !
- qqimet ar azekka, truḥem.
c. Urmir ussid : nesseftay amyag deg wurmir ussid akken a d-nessken s umata :
• tigawt neɣ addad yellan imira :
- atan yettmeslay d gma-s.
- anda-ten iceṭṭiḍen-iw ? La ttkawen.
• tigawt d-yettɛawaden dima :
- iṭij yettali-d seg usamer.
- s tasift i d-itekk yal ass.
• ṣṣifa yellan di kra n tɣawsa :
- anners yettɣar belxef.
d. Imal : nesseqdac-it s umata akken a d-nessken ayen ara yilin ɣer zdat. (imal = ad/a + urmir).
Amedya : tameddit-a ad jbuɣ ɣur-s, ...
e. Anaḍ : nesseqdac s umata anaḍ akken ad nmudd tasunḍa (ordre) neɣ lewṣaya.
Amedya : awi-t yid-k !, xdem tid lɛali a tent-tafeḍ...
2/10Imattaren udmawanen
Imattaren udmawanen mgarraden ger yemyagen imugna d wid n tɣara.
a. Imyagen imugna :
| Imqimen udmawanen | Anaḍ | Akuden nniḍen |
|---|---|---|
| nekk | —(e)ɣ |
|
| kečč/kemm | — |
t(e)—(e)ḍ |
| netta | i/y(e)— |
|
| nettat | t(e)— |
|
| nekni/nekkenti |
n(e)— |
|
| kunwi | —(e)t |
t(e)—(e)m |
| kunemti | —(e)mt |
t(e)—(e)mt |
| nutni | —(e)n |
|
| nutenti | —(e)nt |
Tamawt :
— afeggag n wemyag
Amattar n wudem wis tlata amalay (i/y(e)) yettwaru i, y, ye ɛla ḥsab ufeggag n wemyag deg wakud ideg nesseftay amyag-agi :
• Ma yella ufeggag ibeddu s yiwet n tergalt, teḍfer-itt-id teɣri, yettwaru i :
inuda, ad inadi, iteddu, ...
• Ma yella ufeggag ibeddu s snat n tergalin, yettwaru ye :
yedda, ad yeddu, yettawi, ...
• Ma yella ufeggag ibeddu s teɣri, yettwaru y :
yuzzel, ad yawi, yurja, ...
3/10Imattaren udmawanen
b. Imyagen n tɣara :
Anagar deg yezri, imattaren udmawanen i nesseqdac i yemyagen n tɣara am wid n yemyagen imugna. Deg yezri, imayagen n tɣara sɛan imattaren-nsen weḥd-nsen.
| Imqimen udmawanen | Izri | Anaḍ | Akuden nniḍen |
|---|---|---|---|
| nekk | —(e)ɣ |
—(e)ɣ |
|
| kečč/kemm | —(e)ḍ |
— |
t(e)—(e)ḍ |
| netta | — |
i/y(e)— |
|
| nettat | —(e)t |
t(e)— |
|
| nekni/nekkenti | —it |
n(e)— |
|
| kunwi | —it |
—(e)t |
t(e)—(e)m |
| kunemti | —it |
—(e)mt |
t(e)—(e)mt |
| nutni | —it |
—(e)n |
|
| nutenti | —it |
—(e)nt |
Tamawt :
— afeggag n wemyag
4/10Kra imedyaten n tseftit
Aṭas imedyaten n tseftit i yellan (wali KNZ); yal amyag yeṭṭafar amedya ilmend n tuddsa-ines. A-ten-iyi kra seg imedyaten (d tigrummiwin n yemyagen yeṭṭafaren yiwet n tseftit di yakk akuden)
• Imyagen imugna :
- krez, kref, kmes, slef, zlef, kres, ...
- fru, knu, bru, zlu, mḥu, dhu, glu, nwu, ...
- aru, agi, azu, ali, aki, ...
- anez, aker, ader, ...
• Imyagen n tɣara :
- imlul, iwriɣ, ibrik, ifsus, ixfif, imẓi, iɣzif, ...
- aẓay, ajfay, ...
Ha-tt-aya seddaw tseftit n kra imedyaten i d-nefka.
5/10Kra imedyaten n tseftit
a. Izri
| Imqimen udmawanen | krez | fru | aru | imlul |
|---|---|---|---|---|
| nekk | kerzeɣ |
friɣ |
uriɣ |
melluleɣ |
| kečč/kemm | tkerzeḍ |
tefriḍ |
turiḍ |
melluleḍ |
| netta | yekrez |
yefra |
yura |
mellul |
| nettat | tekrez |
tefra |
tura |
mellulet |
| nekni/nekkenti | nekrez |
nefra |
nura |
mellulit |
| kunwi | tkerzem |
tefram |
turam |
mellulit |
| kunemti | tkerzemt |
teframt |
turamt |
mellulit |
| nutni | kerzen |
fran |
uran |
mellulit |
| nutenti | kerzent |
frant |
urant |
mellulit |
b. Imal (= ad/a + urmir)
| Imqimen udmawanen | krez (ad+) |
fru (ad+) |
aru (ad+) |
imlul (ad+) |
|---|---|---|---|---|
| nekk | kerzeɣ |
fruɣ |
aruɣ |
imluleɣ |
| kečč/kemm | tkerzeḍ |
tefruḍ |
taruḍ |
timluleḍ |
| netta | yekrez |
yefru |
yaru |
yimlul |
| nettat | tekrez |
tefru |
taru |
timlul |
| nekni/nekkenti | nekrez |
nefru |
naru |
nimlul |
| kunwi | tkerzem |
tefrum |
tarum |
timlulem |
| kunemti | tkerzemt |
tefrumt |
tarumt |
timlulemt |
| nutni | kerzen |
frun |
arun |
imlulen |
| nutenti | kerzent |
frunt |
arunt |
imlulent |
6/10Kra imedyaten n tseftit
c. Urmir ussid
Urmir ussid yettwasuddus s waṭas n tarrayin :
- s tmerniwt n tt neɣ t : awi → ttawi, ddu → iteddu, ...),
- s tussda n yiwet seg tergalin : krez → kerrez, ẓer → ẓerr, ...
- s ubeddel n teɣra : ssken → sskan, ...
- s wesdukel n tlata tarrayin yezrin : mel → mmal, ...
| Imqimen udmawanen | krez → kerrez | fru → ferru | aru → ttaru | imlul → ttimlul |
|---|---|---|---|---|
| nekk | kerrzeɣ |
ferruɣ |
ttaruɣ |
ttimluleɣ |
| kečč/kemm | tkerrzeḍ |
tferruḍ |
tettaruḍ |
tettimluleḍ |
| netta | ikerrez |
iferru |
yettaru |
yettimlul |
| nettat | tkerrez |
tferru |
tettaru |
tettimlul |
| nekni/nekkenti | nkerrez |
nferru |
nettaru |
nettimlul |
| kunwi | tkerrzem |
tferrum |
tettarum |
tettimlulem |
| kunemti | tkerrzemt |
tferrumt |
tettarumt |
tettimlulemt |
| nutni | kerrzen |
ferrun |
ttarun |
ttimlulen |
| nutenti | kerrzent |
ferrunt |
ttarunt |
ttimlulent |
d. Anaḍ
| Imqimen udmawanen | krez | fru | aru | imlul |
|---|---|---|---|---|
| nekk | ||||
| kečč/kemm | krez | fru | aru | imlul |
| netta | ||||
| nettat | ||||
| nekni/nekkenti | ||||
| kunwi | kerzet |
frut |
arut |
imlulet |
| kunemti | kerzemt |
frumt |
arumt |
imlulemt |
| nutni | ||||
| nutenti |
7/10Akuden iḥerfiyen nniḍen
Anagar akuden igejdanen i d-nuder yakan, llan wakuden nniḍen yellan d isnawiyen (secondaires), am: imal ussid d wanaḍ ussid.
• imal ussid ad/a + urmir ussid :
amedya : a d-yettas akka d asawen, ...
• anaḍ ussid :
amedya : ttawi-t-id ad iwali, mmalet-as ad yissin, ...
Akuden uddisen (wali KNZ)
Akuden i neẓra ar tura d akuden iḥerfiyen, nesseqdac yiwen wemyag i wakken a d-nessken tigawt neɣ addad yellan. Llan di tmaziɣt kra n yemyagen nniḍen i wumi neqqar : imyagen inallalen i nesseqdac ugar zdat n yemyagen i wakken a d-nessken tigawt neɣ taɣara yellan deg wakuden nniḍen (yemgarraden ɣef wakuden iḥerfiyen). Imyagen-agi inallalen d wi: ili, aɣ (lḥal).
Akud uddis yemmal-d tigawt neɣ taɣara yellan weqbel tin yellan deg wakud aḥerfi.
Akken, amedya, a d-nesken belli teḍra tigawt A weqbel tigawt B (ama deg yezri, deg wurmir neɣ deg yimal) nezmer ad nesseqdec akud ussid.
Amedya :
• tigawt A : yekfa ccɣel-is.
• tigawt B : yekcem s axxam.
mi i yekcem s axxam yella (yuɣ lḥal) yekfa ccɣel-is.
mi ara ad yekcem s axxam ad yili (a t-yaɣ lḥal) yekfa ccɣel-is.
mi i ikeccem s axxam yettili yekfa ccɣel-is.
Imedyaten nniḍen :
- mi d-usiɣ yuɣ lḥal yečča
- tella teṭṭes mi d-kecmeɣ
- yettili yeqqar melmi d-tettuɣal s axxam
- ad yili yuli lawan-a
8/10Tilawt d tibawt
Amyag melmi t-nessefti, ifetti ama s talɣa tilawt ama s talɣa tibawt. Nesseftay-it s talɣa tilawt melmi i yella wayen i d-nettmeslay.
amedya : yuki, mellul, ad nwali, ...
Nesseftay amyag s talɣa tibawt melmi nebɣa a d-nessken belli tigawt neɣ taɣara iɣef d-nettmeslay ur telli ara.
amedya : ur yuki ara, ur mellul ara, ur nettwali ara, ...
Akken i nwala deg umedya-yagi aneggaru, i wakken a d-nessken tibawt, nesseqdac tazelɣa ur...ara, tikwal ur weḥd-s akken ad yixfif umeslay.
amedya : ur ẓriɣ s anda yerra, ur qerriḥ ur merriɣ, ...
Nesseqdac daɣen talɣa-yagi a wer ..., akken a d-nessken asirem ur nebɣi ara a d-yeḍru.
amedya : a wer yeqqim, a wer trebḥeḍ...
Imedyaten n tesftit di talɣa tibawt (amyag krez)
| Imqimen udmawanen | izri ibawur ... ara |
urmir ussid ibawur ... ara |
imal ibawur ... ara |
anaḍ ibawur ... ara |
|---|---|---|---|---|
| nekk | krizeɣ |
kerrzeɣ |
kerrzeɣ |
|
| kečč/kemm | tekrizeḍ |
tkerrzeḍ |
tkerrzeḍ |
kerrez |
| netta | yekriz |
ikerrez |
ikerrez |
|
| nettat | tekriz |
tkerrez |
tkerrez |
|
| nekni/nekkenti | nekriz |
nkerrez |
nkerrez |
|
| kunwi | tekrizem |
tkerrzem |
tkerrzem |
kerrzet |
| kunemti | tekrizemt |
tkerrzemt |
tkerrzemt |
kerrzemt |
| nutni | krizen |
kerrzen |
kerrzen |
|
| nutenti | krizent |
kerrzent |
kerrzent |
9/10Tilawt d tibawt
S umata, nesseqdac di talɣa tibawt amyag akken yella di talɣa tilawt, nrennu-yas ur...ara. Maca deg yezri llan kra n yemyagen am : krez, ger, ffer, uqem, afeg, azzel, sew, efk, ɣeẓẓ, eg, rnu, usu, li, ɣni, idir, issin, ini, af, aru, ... d wid i ten-yecban (wali KNZ); imyagen-agi tettbeddil cwiṭ talɣa-nsen, s ukeččum n teɣri i.
Amedya :
—eC → ur —iC ara |
—a → ur —i ara |
|---|---|
yekrez → ur yekriz araiger → ur ig ir arayeffer → ur yeff ir arayuqem → ur yuq im arayufeg → ur yuf ig arayuzzel → ur yuzz il arayedder → ur yedd ir arayessen → ur yess in ara |
yeswa → ur yeswi arayefka → ur yefk i araiɣeẓẓa → ur iɣeẓẓ i araiga → ur ig i arayerna → ur yern i arayusa-d → ur d-yus i araila → ur il i arayeɣna → ur yeɣn i arayenna → ur yenn i arayufa → ur yuf i ara |
Ma yella ɣef wakuden nniḍen :
• Deg yimal (=ad/a + urmir) ibaw nesseqdac talɣa n wurmir ussid ilaw.
amedya : ad yawi → ur yettawi ara.
• Deg wurmir ussid ibaw, nesseqdac talɣa n wurmir ussid ilaw.
amedya : yettawi → ur yettawi ara.
• Deg wanaḍ ibaw nesseqdac talɣa n wanaḍ ussid ilaw.
amedya : awi → ur ttawi ara.
Tamawt :
Melmi tkeffu telɣa tamyagant s teɣri, ikeččem-d deg umeslay wezgen-aɣri w/y, i wakken a d-yezg ger teɣri-yagi d teɣri a n ara. Dacu kan di tira, ur nettaru ara azgen-aɣri-agi.
Amedya :
Neqqar deg umeslay : [ur yečči wara] neɣ daɣen [ur yečči yara], di tira nettaru-t : ur yečči ara.
Ugar tizelɣiwin ur...ara, nesseqdac daɣen i wakken a d-nessken tibawt, tazelɣa a wer. Nessexdam-itt s umata melmi ur nebɣi ara ad teḍru kra n taluft (d asirem, d amenni neɣ d ddeɛwa).
Amedya :
a wer idiren di tmara, a wer tawḍem, a wer teẓreḍ ass amellal, ...
10/10Kra n yemyagen ixulfen wiyaḍ
Imayagen-agi ur ggiten ara, ttilin kan di kra n wakuden, mačči akkit.
Amedya :
• imyagen ax, yya ttilin kan deg wanaḍ :
ax, axet/axewt, axemt
yya, yyat/yyaw/yyawt, yyamt
• amyag ugaɣ yella kan deg yezri u yerna deg wudem amezwaru kan i ifetti :
ugaɣ d netta, ugaɣ usan-d
Amaɣun
Amaɣun d yiwet n talɣa n wemyag i nesseqdac melmi yella umeggay d amassaɣ (ama yettwader-d ama xaṭi).
Amedya :
d argaz-nni i d-yusan
tusa-d tmeṭṭut-nni yettun mmi-s
Amaɣun d armeskil, ur yettbeddil ara s ubeddel n tewsit neɣ n wemḍan.
Amaɣun yella deg wakuden-agi: izri, urmir d wurmir ussid.
Asuddes umaɣun
| Alugen usuddes | Amedya | |
|---|---|---|
| Talɣa tilawt | i/y(e) + afeggag + (e)ndeg yezri / urmir / urmir ussid |
d aqcic i yuraren / ara yuraren / i yetturaren ddabex
d netta i yulin / ara yalin / i yettalin
|
| Talɣa tibawt | ur n(e) + afeggag [ara]deg yezri ibaw / urmir ussid ibaw |
argaz ur nesɛi / ur nseɛɛu ara adrim meḥqur
win ur nuli / ur nettali ɣef yigmir a t-yawi wasif
|
Tazelɣa n tnila
Nesseqdac di tmaziɣt tazelɣa n tnila d/n i wakken a d-nessken neɣ a d-nmel s anda neɣ ansa i d-tekka tigawt.
• Tazelɣa d tettweǧǧih tigawt ɣer win i d-yettmeslayen.
Amedya : iruḥ-d iḍelli (iruḥ ɣer win i d-yettmeslayen)
• Ma yella tazelɣa n tesskanay-d belli tigawt terra ɣer win i d-isellen, neɣ terra ɣer wemkan nniḍen.
Amedya : iruḥ-n (iruḥ ɣer lǧiha n win i d-isellen neɣ s amkan nniḍen)
• Llan kra n yemyagen ukud nesseqdac dima tazelɣa n tnila.
Amedya : as-d, mmekti-d (ur d-neqqar ara : as, mmekti, ...)
Amyeḍfer n yewṣilen n wemyag
Iwṣilen n wemyag akken nwala d wi :
• imqimen usriden
• imqimen irusriden
• tazelɣa n tnila
Iwṣilen-agi zeggen-d dima deffir n wemyag, ḥaca di talɣa tibawt neɣ deg yimal anda i zeggiren amyag.
Amedya :
yessawel-as, a s-yessiwel, ur s-yessawel ara
tečča-tt, a tt-tečč, ur tt-tečči ara
kecmen-d, a d-kecmen, ur d-kcimen ara
Melmi mlalen yakk yewṣilen-agi ɣef tikkelt, nzeggir dima seg wemqim arusrid, mbeɛd ɣer wemqim usrid, ma yella d tazelɣa n tnila, tzegg-d dima di taggara.
Melmi i tezga tzelɣa n tnila deffir n wemqim usrid, nesseqdac talɣa id/in.
Amedya : yuzen-as-d, yuzen-as-t-d
Imedyaten nniḍen :
wwin-am-tt-id, a m-tt-id-awin, ur m-tt-id-wwin ara, ...
Tamawt :
• Nesseqdac tazelɣa n yimal a melmi zeggiren yewṣilen amyag : ad yawi → a s-t-id-yawi, ...
• Tazelɣa n tnila n ur tt-nesseqdac ara s waṭas.
Imyagen izellumen
1/5Imyagen izellumen ttwasilɣen seg yemyagen iḥerfiyen ama d imugna neɣ n tɣara.
Tlata leṣnaf neɣ n talɣiwin i nezmer ad nsuddes seg yemyagen iḥerfiyen :
- amyag aswaɣ
- amyag attwaɣ
- amyag amyaɣ
Imyagen izellumen ṭṭafaren ilugan n tseftit n yemyagen iḥerfiyen.
2/5Amyag aswaɣ
Amyag aswaɣ yettwasileɣ s wezwar n s neɣ yiwet seg talɣiwin-is: sse, ssu.
Ilugan d imedyaten :
C1C2— → sseC1C2— |
kcem → ssekcem |
|
C(C)V— → sC(C)V— |
becc → sbecc
ni → sni
luɣ → sluɣ
laqeb → slaqeb
ɣer → sɣer
llebleb → slebleb
|
mmekti → smekti
nnum → snum
ddukel → sdukel
ddari → sdari
nnulfu → snulfu
|
CCC1V— → sseCC1V— |
nnser → ssenser |
|
eCC/eC1C2 → sseCC/sseC1C2 |
eww → sseww |
ers → ssers |
aC— → ssiC— |
afeg → ssifeg
azzel → ssizzel
|
aɣ → ssiɣ
agad → ssiged
|
uC(C)uC → ssuC(C)eC |
urug → ssureg
uzuf → ssuzef
|
ucuf → ssucef [ccucef]
|
u—u → ssu—u |
unẓu → ssunẓu |
|
iC1(C2)iC3 → ssiC1(C2)eC3 |
ilqiq → ssilqeq
irid → ssired
izdiw → ssizdew
|
ifif → ssifef
ifrir → ssifrer
|
i—uC → ssi—eC |
imsus → ssimses
ifsus → ssifses
|
imlul → ssimlel
|
3/5Amyag amyaɣ
Amyag amyaɣ yettwasileɣ s wezwar n tergalt m neɣ yiwet seg talɣiwin-is: my(e), myu
Amyaɣ d amyag d-yeskanayen amyebdal n tigawt.
Amedya : myuzzamen = mbadalen tuzzma (wa yezzem wayeḍ)
Ilugan d imedyaten :
C1C2V— → myeC1C2V—
( C1C2eC → myeC1C2aC)
|
ḥder → myeḥdar
jgugel → myejgugel
zwir → myezwir
|
lhi → myelhi
lḥu → myelḥu
|
CCV— → mC1VC2—
( CaCeC : tikwal e tettuɣal d a)
|
beddel → mbeddal
beccer → mbeccer
ruḥ → mruḥ
ɣull → mɣull
wanes → mwanes
laqeb → mlaqeb
qass → mqass
qil → mqil
|
qirr → mqirr
siwel → msiwel
cedhi → mcedhi
ɣunfu → mɣunfu
ḥerr → mḥerr
ẓer → mẓer
cihwi → mcihwi
laɛi → mlaɛi
|
CCV— → mCV—
( CCeC → myeCCeC/myuCCeC, tikwal e tettuɣal d a)
|
qqen → myeqqen
nneḍ → myennaḍ
ṭṭef → myuṭṭaf
ttel → myuttel
ssensel → msensal
xxerweɛ → mxerweɛ
ffezwi → mfezwi
|
ssuden → msuden
llukkez → mlukkaz
hherwaw → mherwaw
ggugi → mgugi
nnal → mnal
ssirem → msirem
|
VC— → myVC—
|
if → myif
asem → myasam
amen → myamen
ali → myali
aɣ → myaɣ
|
agad → myagad
efk → myefk
err → myerr
ečč → myečč, myučč
aru → myaru
|
4/5Amyag attwaɣ
Attwaɣ d amyag yettwassilɣen s wezwar n : ttu, ttwa, tt, mm(e), n, nn(e) i wemyag aḥerfi. D talɣiwin ttu d ttwa i yettusseqdacen i tigti n yemyagen.
Attwaɣ yeskanay d akken tigawt tettrusu-d ɣef umeggay.
Ayen yeɛnan ilugan, ulac akka ilugan ibanen ɛlaḥsab n talɣa n wemyag aḥerfi. Ad tafem deg tfelwit yellan seddaw imedyaten igejdanen d wettwaɣ-nsen.
Imedyaten n talɣiwin :
ttwakrez
mlek →
ttwimlek, ttumlek
nteg →
mmenteg
qbel →
nneqbal
ɛdem →
nneɛdam
wet →
ttwet
ɣez →
ttwaɣez
llem →
ttwallem
nneḍ →
ttwinneḍ
tter →
mmter
becc →
ttubecc
ceqq →
nceqq
ddhem →
ttwadhem, ttudhem
ttwalekken
lebbes →
ttulebbes
ɣellet →
ttwiɣellet
rki →
ttwirki
ẓmi →
nneẓmi
zzi →
ttwazzi
ttu →
mmett
ɣull →
ttwaɣull
cudd →
ttucudd
afes →
ttwafes
aweḍ →
ttwiweḍ
aɣ →
ttwaɣ
latem →
ttulatem
ttwiḥwiǧ
ciwer →
ttuciwer
menni →
ttumenni
ɣeẓẓ →
ttwaɣeẓẓ
ẓer →
mmẓer
ẓem →
nnẓem
els →
mmels
ečč →
mmečč
nfu →
ttwanfu
zlu →
mmzel
irid →
nired
dawi →
ttudawi
5/5Izelman izelman
Yezmer lḥal ad nessqdec tizelɣiwin n izelman, i d-nuder yakan, ɣef yemyagen izelman i wakken ad nessileɣ imyagen nniḍen.
imedyaten
zzenz → ttuzenz
ḥfeḍ →
sseḥfeḍ → mseḥfeḍ
dderɣel →
sderɣel → myesderɣel
bibb →
mbibb → ssembibb
ames →
ssimes → msimes
aǧew →
ssiǧǧew → msiǧǧew
efk →
nnefk → ttunefk
Ayen i ilaqen a t-nissin ɣef wemyag
- Talɣa tamezwarut (teḥerfit) n wemyag di tmaziɣt tettili am akken ad nessuter abɛeḍ ad yexdem kra n taɣawsa neɣ ad yaɣ kra n ṣṣifa neɣ ad kra n waddad :
amedya : ečč, xdem, zlu, gzem, iwriɣ, qqar, bzeg, kkernenni, lluɣẓem, ... - Talɣa n yimal tettili s tmerniwt n tzelɣa
adi talɣa n wurmir aḥerfi.
amedya : ad y+ečč, ad čč+eɣ, ad t+ečč, ... - Akken ad nissin amek ara nessefti amyag deg wurmir ussid ad nerr amyag yellan di talɣa taḥerfit ɣer talɣa n tannumi, am wakken ara tettwixdem tigawt-nni yal ass.
- Urmir ussid yettwasuddus s waṭas n tarrayin :
- s tmerniwt nttneɣt(awi →ttawi, ddu →teddu, ali →ttali, iwriɣ →ttiwriɣ, ...)
- s tussda n yiwet seg tergalin (krez → kerrez, ẓer → ẓerr, tnu → tennu, fru → ferru, ...)
- s ubeddel n teɣra (ssken → sskan, ...)
- s wesdukel n tlata tarrayin yezrin (mel →mmal, ...)